Groby paleolityczne z Sungiru

W miejscowości Sungir, koło Włodzimierza, nad rzeką Klaźmą (Rosja) odkryto stanowisko archeologiczne, na które składa się szereg dużych obozowisk oraz bogato wyposażone pochówki. Najbardziej interesujące są tutaj dwa groby, znajdujące się w jamach, na dnie których zarejestrowano węgielki i ślady przepalonego gruntu.

W grobie nr 1 znajdował się dobrze zachowany szkielet mężczyzny w wieku około 55-65 lat (ryc. 1). Zmarły leżał na plecach, w pozycji wyprostowanej, głową zwrócony w kierunku NE. Na jego piersiach spoczywała przewiercona zawieszka, wykonana z niewielkiego otoczaka, a na rękach znajdowało się ponad 20 bransolet, wytworzonych z cienkich płytek kości słoniowej. Cały szkielet pokryty był paciorkami z kości słoniowej (ponad 3500 sztuk), które stanowiły obszycia odzieży mężczyzny. Zmarły ubrany był prawdopodobnie w luźną, dość długą bluzę z kapturem oraz spodnie, wpuszczone w wysokie buty, również ozdobione paciorkami. Odzież tę wykonano zapewne z dość miękkiej skóry zamszowej. Na wyposażenie grobowe mężczyzny składały się; krzemienny nóż wiórowy, zgrzebło i nieretuszowany odłupek.

W odległości około 30 m od omówionego pochówku znajdował się z kolei grób nr 2, w którym spoczywały ciała dwójki dzieci – chłopca (12-13 lat) i dziewczynki (7-8 lat), zwrócone do siebie głowami. Najbardziej zdumiewającymi elementami wyposażenia grobowego były tu dwie włócznie wykonane z ciosów mamuta, leżące obok szkieletów, a także podobne, wykonane z drewna. Te ostatnie interpretuje się jako insygnia lub przedmioty o charakterze ceremonialnym. Ponadto, obok szkieletu dziewczynki znaleziono 8 mniejszych oszczepów z kości słoniowej oraz dwa kościane sztylety.

Oba szkielety pokryte były paciorkami z kości słoniowej (ponad 7500 sztuk), które również pozwalają na rekonstrukcję odzieży, zbliżoną do tej z grobu nr 1. Pochowane tu dzieci na rękach miały bransolety wykonane z płytek kości słoniowej oraz z nanizanych na rzemyki paciorków z tego samego materiału. Na piersiach dziewczynki leżały dwa przedmioty w rodzaju szpil, z których jeden zdobiony był rzędami nakłuć. Przy nogach dziewczynki natrafiono na berła z poroży renifera, które z pewnością pełniły funkcje ceremonialne. Przy szkielecie chłopca znajdował się pas ozdobiony naszytymi na niego zębami pieśca, pod szkieletem odkryto rzeźbę mamuta, a na piersi młodzieńca złożono figurkę konia.

Pod względem antropologicznym ludzie pochowani w Sungirze należą do kromaniończyków (człowiek z Cro Magnon = Homo sapiens fossilis); jedynie szkielet chłopca z grobu 2 posiadał pewne cechy, które niektórzy antropolodzy łączą z dziedzictwem neandertalczyka.

Literatura
Kozłowski J.K. 2004. Świat przed rewolucją neolityczną (= Wielka Historia Świata 1). Kraków-Warszawa: Oficyna Wydawnicza Fogra, Świat Książki.