Herodot, „Dzieje”

Herodot (ok. 484–426 p.n.e.) był greckim historykiem, podróżnikiem i pisarzem pochodzącym z Halikarnasu w Azji Mniejszej. Uznaje się go za „ojca historii”, ponieważ jako jeden z pierwszych próbował nie tylko opisywać wydarzenia, ale także dociekać ich przyczyn oraz weryfikować relacje różnych świadków. Jego najważniejszym i jedynym zachowanym dziełem są Dzieje, składające się z dziewięciu ksiąg, w których przedstawił historię wojen grecko-perskich oraz opisy geografii, kultury i obyczajów wielu starożytnych ludów.

Pochodził z zamożnej rodziny i był spokrewniony z poetą Panyassisem, który prawdopodobnie wpłynął na jego zainteresowania literackie i historyczne. W wyniku konfliktów politycznych w rodzinnym mieście został zmuszony do emigracji i przebywał m.in. na wyspie Samos. Później przybył do Aten, gdzie nawiązał kontakty z ważnymi postaciami życia kulturalnego i politycznego, takimi jak Perykles czy Sofokles. Ostatecznie osiedlił się w kolonii Thurioi w południowej Italii, gdzie prawdopodobnie spędził ostatnie lata życia.

Herodot odbył wiele podróży, które miały ogromny wpływ na jego twórczość. Odwiedził m.in. Egipt, Babilonię, Grecję, Macedonię oraz tereny nad Morzem Czarnym. Podczas wypraw zbierał informacje, rozmawiał z mieszkańcami i kapłanami oraz obserwował zwyczaje różnych ludów. W przeciwieństwie do wcześniejszych autorów nie ograniczał się do powtarzania legend, lecz próbował sprawdzać informacje i zadawać pytania o ich wiarygodność.

Jego prace miały ogromne znaczenie dla rozwoju historiografii oraz badań nad starożytnym światem.

Dzieje napisane są w dialekcie jońskim. Podział na dziewięć ksiąg, nazwanych imionami muz, jest dziełem gramatyków aleksandryjskich i arbitralnie dzieli tok narracji. Pierwotnie autor prawdopodobnie publikował każdą księgę osobno. Choć impulsem do napisania dzieła były zmagania wojenne Greków z Persami, to w oczach Herodota wojny te jawią się jako starcie Hellady z całym barbarzyńskim Wschodem. Pierwsze cztery księgi opisują dzieje państwa perskiego, pozostałych pięć skupia się na konflikcie zbrojnym. Za źródła posłużyły autorowi obserwacje własne, tradycja ustna różnych ludów i wcześniejsze teksty literackie. Niejednokrotnie przytacza wiele wersji danego zdarzenia, pozostawiając czytelnikowi możliwość wyboru. Dużą rolę w dziele odgrywają wyrocznie i znaki boskie, a historia ludzka jest rządzona przez boskie prawa karzące upadkiem za zbytnie powodzenie.