Scytowie

Scytowie (za Encyklopedia PWN) to nazwa nadana przez starożytnych Greków koczowniczym ludom irańskim, zamieszkującym od VIII w. p.n.e. do pierwszych wieków n.e. stepy na północ od Morza Czarnego. Najwięcej informacji historycznych na temat tego tajemniczego ludu dostarcza znany historyk grecki – Herodot (V w. p.n.e.), który w swym monumentalnym dziele pt.  „Dzieje” umieszcza szereg informacji na temat życia i obyczajów plemion scytyjskich.

Za kolebkę Scytów uważa się Azję Centralną, skąd lud ten wyrusza w swą wielką wędrówkę. Na terenach nadczarnomorskich Scytowie pojawiają się w VIII i VII w. p.n.e., stanowiąc zwartą organizację plemienną (ryc. 1), specjalizującą się w wojnie i podbijaniu okolicznych ludów.

Scytia rozciąga się między Istrem (Dunajem) i rzeką Tanais (Don), zaś w głąb lądu sięgała na odległość 4 000 stadiów (około 700 km?), czyli 20 marszów dziennych.

Zamieszkiwali ją: I) „Scytowie królewscy”, najdzielniejsi  i najliczniejsi, którzy innych Scytów uważają za swych niewolników; II) Scytowie – koczownicy (na północ od Scytów królewskich), którzy ani nie sieją, ani nie orzą; III) Scytowie – oracze, którzy nie dla pożywienia sieją zboże, lecz dla sprzedaży; IV) Scytowie – rolnicy.

Gospodarka plemion scytyjskich oparta zatem była na hodowli, rolnictwie, łowiectwie, rybołówstwie, a także pszczelarstwie i bartnictwie. Ważną gałęzią działalności było również rzemiosło – zawodowe uprawiane głównie w grodziskach. Scytowie zajmowali się produkcją wyrobów skórzanych, metalurgią, wyrobem narzędzi. Osobną grupę zajmują tu wyroby jubilerskie i wyroby sztuki użytkowej, odlewane ze złota i srebra, świadczące o ogromnym kunszcie ich wytwórców (ryc. 2-3).

Scytowie prowadzili szereg wypraw wojennych (m.in. z Persami, z Macedonią, z Sauromatami), a wojownicy scytyjscy uchodzili za jednych z najlepszych konnych łuczników w historii wojskowości (ryc. 4). Standardowe uzbrojenie wojownika scytyjskiego stanowił składany łuk i różne typy strzał, z czego najbardziej charakterystyczne były z trójgraniastymi grotami oraz duże, płaskie z zadziorami. Strzały noszono w kołczanie, a łuk w specjalnym sajdaku. Ważnym wyposażeniem był też oszczep lub włócznia oraz krótki miecz (akinakes). Bardzo często elementy uzbrojenia były zdobione, co potęgowało siłę broni (drapieżne zwierzęta – orzeł, gryf, ich szpony i pazury). Na zbroję wojownika składał się hełm, skórzany pancerz z miedzianymi lub żelaznymi płytkami, nagolenniki i kolista tarcza.

Ślady łupieżczej działalności Scytów na ziemiach polskich wyznaczają spalone grody ze znajdowanymi charakterystycznymi grocikami trójskrzydłymi (np. Wicina, Witaszkowo, woj. lubuskie; ziemia chełmińska; Wyżyna Krakowsko-Częstochowska). W przeciwieństwie do zachodnich połaci naszego kraju, ziemie Polski południowo-wschodniej nie były celem agresji tego ludu. Miejscowa ludność utrzymywała ze Scytami pokojowe, wręcz sąsiedzkie stosunki, a ich dobitnym potwierdzeniem są niedawne odkrycia w miejscowości Chotyniec, pow. jarosławski, gdzie funkcjonowało najbardziej na zachód wysunięte grodzisko, związane ze scytyjskim kręgiem kulturowym.